TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY – THỰC QUẢN: VÌ SAO DỄ TÁI PHÁT TRONG MÙA CUỐI NĂM?

Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS. BS.CK2 Đinh Thị Ngọc Minh - Chuyên khoa Tiêu hóa Gan mật 

Trào ngược dạ dày – thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease – GERD) là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến, có xu hướng tái phát hoặc nặng lên trong các giai đoạn sinh hoạt bị xáo trộn, đặc biệt là dịp cuối năm gần tết. Thực tế lâm sàng cho thấy, số lượng bệnh nhân đến khám vì các triệu chứng như ợ chua, nóng rát sau xương ức, đầy bụng, khó ngủ về đêm thường gia tăng rõ rệt trong thời gian này. 

GERD là bệnh lý mang tính mạn tính, chịu ảnh hưởng lớn từ chế độ ăn uống, sinh hoạt và yếu tố lối sống. Bên cạnh điều trị nội khoa, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể đóng góp đến 50% hiệu quả kiểm soát triệu chứng. 

1️⃣ NGUYÊN NHÂN KHIẾN TRÀO NGƯỢC DỄ TÁI PHÁT TRONG DỊP CUỐI NĂM 

🔶 Ăn uống không đúng bữa, không đúng giờ 
Mùa cuối năm với những cuộc hẹn, tiệc tất niên, người bệnh thường ăn nhiều bữa liên tiếp, ăn quá no hoặc ăn muộn sát giờ đi ngủ. Việc tăng thể tích dạ dày làm gia tăng áp lực ổ bụng, tạo điều kiện cho dịch vị acid trào ngược lên thực quản, đặc biệt khi nằm hoặc cúi gập người sau ăn. 

🔶 Thực phẩm nhiều dầu mỡ, khó tiêu 
Các món ăn thường giàu chất béo, nhiều đạm và được chế biến dưới dạng chiên, xào. Chất béo làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, kéo dài thời gian acid lưu lại, đồng thời làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, từ đó làm nặng triệu chứng trào ngược. 

🔶 Rượu bia và đồ uống kích thích 
Việc sử dụng rượu bia là một yếu tố nguy cơ quan trọng của GERD. Ethanol gây giãn cơ thắt thực quản dưới, kích thích tăng tiết acid dạ dày và làm tổn thương hàng rào bảo vệ niêm mạc. Ngoài ra, cà phê và nước ngọt có gas cũng góp phần làm triệu chứng trào ngược trở nên rõ rệt hơn. 

🔶 Thói quen sinh hoạt đảo lộn 
Ngủ muộn, thiếu ngủ hoặc nằm nghỉ ngay sau ăn. Những thay đổi này làm giảm hiệu quả của cơ chế chống trào ngược sinh lý, đặc biệt làm tăng nguy cơ trào ngược về đêm, yếu tố liên quan mật thiết đến viêm thực quản và rối loạn giấc ngủ. 

🔶 Stress và căng thẳng tâm lý 
Dịp cuối năm còn đi kèm áp lực tài chính, công việc, di chuyển nhiều và thay đổi nhịp sinh hoạt. Stress ảnh hưởng đến trục não – ruột, làm tăng cảm nhận đau, rối loạn nhu động tiêu hóa và khiến các triệu chứng trào ngược trở nên khó kiểm soát. 

2️⃣ GIẢI PHÁP GIẢM TRIỆU CHỨNG TRÀO NGƯỢC MÙA CUỐI NĂM 

Bên cạnh việc tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý có thể giúp giảm 50–60% mức độ triệu chứng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh: 

🔷 ĐIỀU CHỈNH THÓI QUEN ĂN UỐNG 

•  Chia nhỏ bữa ăn, tránh ăn quá no, đặc biệt trong các bữa tiệc kéo dài 

• Không ăn trong vòng 2–3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ 

• Hạn chế uống nhiều nước ngay sau bữa ăn 

🔷 THÓI QUEN SINH HOẠT  

•  Kê cao đầu giường khoảng 15–20 cm (không chỉ kê gối) nhằm giảm trào ngược khi nằm 

•  Tránh mặc quần áo chật, thắt lưng quá chặt sau ăn 

•  Không cúi gập người hoặc vận động mạnh ngay sau bữa ăn, đặc biệt là các động tác gập bụng hoặc mang vác nặng 

🔷 KIỂM SOÁT CÂN NẶNG 

🔷 HẠN CHẾ CÁC YẾU TỐ KHIẾN TĂNG TRIỆU CHỨNG 

•  Ngừng hút thuốc lá 

•  Hạn chế rượu bia 

🔷 GIẤC NGỦ VÀ YẾU TỐ TÂM LÝ 

•  Tư thế nằm nghiêng bên trái có thể giúp giảm trào ngược về đêm 

•  Duy trì giờ ngủ ổn định 

•  Căng thẳng tâm lý kéo dài có thể ảnh hưởng đến trục não – ruột, khiến triệu chứng GERD khó kiểm soát hơn 

3️⃣ CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG PHÙ HỢP 

⚠️ Thực phẩm nên hạn chế: 

•  Đồ uống kích thích: cà phê, trà đặc, nước ngọt có gas, rượu bia 

•  Thức ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ 

•  Gia vị cay nồng, socola, bạc hà 

•  Trái cây và nước ép có tính acid cao 

•  Thực phẩm nhiều muối, đồ muối chua 

🔰 Thực phẩm nên ưu tiên: 

•  Đạm nạc: thịt gà bỏ da, cá hấp/nướng, trứng luộc, tôm hấp 

•  Tinh bột nguyên hạt: yến mạch, gạo lứt, bánh mì ngũ cốc 

•  Rau xanh, trái cây ít chua 

•  Sữa ít béo hoặc tách béo 

•  Uống đủ nước; nước gừng loãng có thể hỗ trợ tiêu hóa và làm ấm niêm mạc họng 

Trào ngược dạ dày – thực quản là bệnh lý chịu ảnh hưởng mạnh từ lối sống. Nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ và chủ động điều chỉnh lối sống là chìa khóa quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và phòng ngừa biến chứng lâu dài. Trong trường hợp các triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng như đau ngực, nuốt khó, sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. 

☎️ Liên hệ hotline 1800 6116 hoặc inbox Fanpage CarePlus để được hỗ trợ và đặt lịch khám sớm nhất.