NHỮNG LẦM TƯỞNG VỀ VIÊM GAN SIÊU VI B? BẠN CÓ ĐANG SỐNG VỚI VIÊM GAN MÀ KHÔNG HỀ BIẾT?

Hàng tháng, Phòng khám CarePlus tiếp nhận nhiều bệnh nhân liên quan đến viêm gan siêu vi B, từ những người đang được theo dõi và điều trị, những người cần tư vấn chuyên khoa, đến những khách hàng phát hiện nhiễm viêm gan siêu vi B hoặc C trong quá trình khám sức khỏe định kỳ. Không ít trường hợp trong số đó rơi vào tâm lý hoang mang khi lần đầu biết mình hoặc người thân mắc bệnh. 

Qua quá trình tư vấn và thăm khám, chúng tôi nhận thấy vẫn còn nhiều hiểu lầm phổ biến về viêm gan siêu vi B. Dưới đây là những hiểu lầm thường gặp nhất. 

NHÓM HIỂU LẦM ĐÁNH GIÁ BỆNH QUÁ THẤP

1. Tôi không có triệu chứng, vậy gan vẫn bình thường và chưa có vấn đề gì? 

Viêm gan siêu vi B mạn tính có thể diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng, kể cả khi đã xuất hiện tổn thương gan, xơ gan hoặc ung thư gan ở giai đoạn sớm.

Thông điệp: Không đau, không mệt, không có triệu chứng không đồng nghĩa với việc gan hoàn toàn không bị tổn thương.

2. Bị viêm gan siêu vi B nhưng hàng năm đi Khám sức khỏe định kì, bác sĩ nói men gan bình thường nên không cần điều trị? 

Men gan chỉ là một trong nhiều yếu tố được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm gan siêu vi B và quyết định điều trị. 

• Người bệnh vẫn có thể có tải lượng HBV cao dù men gan trong giới hạn bình thường. 

• Một số trường hợp có thể đã xuất hiện xơ hóa gan dù men gan chưa tăng và chưa có triệu chứng rõ ràng. 

• Nguy cơ ung thư gan cũng không thể được loại trừ chỉ dựa vào chỉ số men gan. 

Thông điệp: Không thể đánh giá toàn diện viêm gan siêu vi B chỉ dựa vào men gan. 

3. “HBV DNA thấp hoặc dưới ngưỡng phát hiện nghĩa là tôi đã khỏi bệnh?”  

Ở người đang điều trị, HBV DNA dưới ngưỡng phát hiện thường cho thấy virus đang được thuốc ức chế tốt. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc HBV đã được loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể. 

 Việc tự ý ngừng thuốc có thể làm virus tái hoạt và gây bùng phát viêm gan. 

Thông điệp: Virus được kiểm soát không đồng nghĩa với virus đã biến mất. 

4. “Tôi là người lành mang virus nên không cần theo dõi định kỳ?”  

• Đây là thuật ngữ khiến rất nhiều bệnh nhân chủ quan. Rất nhiều ca vào khám tại Careplus khi gan đã xơ hóa hay có theo dõi u gan vì trước đó nhiều năm không theo dõi viêm gan siêu vi B.  

• Một số người ở pha nhiễm viêm gan siêu vi B mạn không hoạt động có nguy cơ thấp, nhưng trạng thái bệnh có thể thay đổi theo thời gian. Và nguy cơ ung thư gan không hoàn toàn bằng 0.  

Thông điệp: Viêm gan siêu vi B là một tình trạng có thể thay đổi theo thời gian; vì vậy, việc đánh giá và theo dõi định kỳ vẫn rất quan trọng. 

5. “Siêu âm gan bình thường có nghĩa là gan hoàn toàn không có vấn đề?”  

• Siêu âm gan thông thường là một trong những phương tiện đánh giá gan, nhưng không thể thay thế toàn bộ các xét nghiệm cần thiết để đánh giá viêm gan siêu vi B. Siêu âm cũng không đánh giá được tải lượng virus và có những hạn chế trong việc phát hiện xơ hóa gan ở giai đoạn sớm. 

• Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phối hợp các xét nghiệm như ALT/AST, HBV DNA, HBeAg/anti-HBe, đánh giá xơ hóa gan, chức năng gan và tầm soát ung thư gan. 

Thông điệp: Siêu âm chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh tổng thể. 

6. “Tôi còn trẻ nên chưa cần quan tâm viêm gan siêu vi B” 

• Đa số bệnh nhân VN nhiễm viêm gan siêu vi B từ mẹ sang con hay từ thời thơ ấu, nên từ 30-40t có thể đã mang virus vài chục năm.  

• Do đó trẻ không có nghĩa thời gian mang viêm gan siêu vi B ngắn 

• Thậm chí viêm gan siêu vi B co thể gây ung thư gan mà không cần qua gia đoạn viêm gan hay xơ hóa gan  

Thông điệp: Với viêm gan siêu vi B, tuổi hiện tại không phải là yếu tố duy nhất cần quan tâm. Thời gian nhiễm virus và tình trạng bệnh lý của gan cũng đóng vai trò quan trọng.  

7. “Gia đình tôi có nhiều người mắc viêm gan siêu vi B nhưng vẫn khỏe, vậy chắc tôi cũng không sao?”  

Diễn tiến và nguy cơ biến chứng của viêm gan siêu vi B có thể khác nhau giữa từng người, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:  

• Tuổi và thời điểm nhiễm virus 

• Mức độ nhân lên của virus 

• Mức độ xơ hóa gan 

• Giới tính 

• Tiền sử gia đình có người mắc ung thư gan 

• Sử dụng rượu bia 

• Bệnh gan nhiễm mỡ hoặc các bệnh lý chuyển hóa đi kèm 

• Đồng nhiễm các virus viêm gan khác 

Thông điệp: Cùng mắc viêm gan siêu vi B không có nghĩa là mọi người đều có nguy cơ và diễn tiến bệnh giống nhau. 

8. “Chỉ khi bị xơ gan mới có nguy cơ ung thư gan?” 

Khác với nhiều bệnh mạn khác, viêm gan siêu vi B có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan NGAY CẢ KHI CHƯA XƠ GAN 

9. “Tôi đang  điều trị viêm gan siêu vi B rồi không cần tầm soát ung thư gan nữa”  

• Điều trị kháng virus làm giảm đáng kể nguy cơ ung thư gan và xơ gan nhưng không đưa nguy cơ về 0, đặc biệt là người đã xơ gan hay nhóm nguy cơ cao  

• Nên, người đã  điều trị kiểm soát viêm gan siêu vi B vẫn phải tầm soát ung thư gan định kỳ  

Thông điệp: Điều trị tốt là giảm nguy cơ nhưng không xóa hoàn toàn nguy cơ ung thư gan  

10. “KHÔNG cần khám định kỳ, khi nào thất mệt/ vàng da/ đau gan rồi khám”

• Khi viêm gan siêu vi B gây triệu chứng rõ như vàng da, báng bụng, xuất huyết tiêu hóa hay triệu chứng ung thư gan thì bệnh đã ở giai đoạn muộn 

• Mục tiêu của quản lý viêm gan siêu vi B chính là phát hiện sự thay đổi trước khi người bệnh cảm nhận  

Thông điệp: theo dõi viêm gan siêu vi B không phải để chờ hay  điều trị khi bệnh phác tác mà không bỏ lỡ thời điểm có thể ngăn bệnh tiến triển.   

NHÓM HIỂU LẦM ĐÁNH GIÁ BỆNH QUÁ CAO

1. “Có viêm gan siêu vi B là chắc chắn xơ gan hay ung thư gan” 

• Năm 2024 thế giới có khoảng 240 tr người bị viêm gan siêu vi B mạn và gây khoảng 1,1 tr ca tử vong, chủ yếu do xơ gan và ung thư gan. Nghĩa là bệnh viêm gan siêu vi B cần quản lý nghiêm túc nhưng không thể suy luận “ nhiễm = chắc chắn chết vì xơ gan/ ung thư gan”  

• Điều trị bằng thuốc có thể làm chậm tiến triển xơ gan giảm ung thư gan, cải thiện sống còn.  

2. “Có viêm gan siêu vi B là phải uống thuốc ngay!”  

• Những guideline chỉ định mới nhất đã mở rộng chỉ định  điều trị viêm gan siêu vi B lên đến 50% trường hợp NHƯNG không phải 100%. Phải tùy vào bối cảnh, tiêu chuẩn đủ điều kiện 

• Việc điều trị vẫn phải dựa vào HBV DNA, ALT, xơ hoa gan và các yếu tố khác  

Thông điệp: > 50% có thể cần  điều trị ≠ 100% phải  điều trị  

3. “HBV DNA càng cao là gan càng bị nặng” 

HBV DNA phản ánh mức độ nhân lên của virus, trong khi mức độ bệnh gan phải được đánh giá bàng tổng hợp ALT, xơ hoa gan+ yếu tố khác 

Thông điệp: HBV DNA cho thấy virus nhân lên bao nhiêu , không phải lá gan đã tổn thương bao nhiêu  

4. “Bị viêm gan siêu vi B thì không nên sinh con vì con sẽ bị viêm gan siêu vi B“  

• Nếu không có biện pháp dự phòng nào, nguy cơ mẹ lây cho co ở mẹ có tải lượng viêm gan siêu vi B cao là 70-90% 

• Nhưng Vaccine HBV đủ liều có thể bảo vệ 98-100%; trẻ sơ sinh cần được tiêm liều đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng 12-24h đầu sau sinh + HBIG và dự phòng bằng thuốc cho thai phụ có khi có chỉ dịnh giúp tăng khả năng bảo vệ 

5. Có người nhà bị viêm gan siêu vi B phải ăn chén đũa riêng”  

• CDC khẳng định HBV không lây qua thức ăn, nước uống, ôm ,ho, hắt hơi hay dùng chung dụng cụ ăn uống.  

• Thay vì cách ly, phân biệt người bệnh thì giá trị nhất là xét nghiệm và tiêm vaccine viêm gan siêu vi B cho người thân chưa có miễn dịch 

6. “Vợ/ chồng có HBV thì không thể quan hệ bình thường“  

• Viêm gan siêu vi B có thể lây qua đường quan hệ tình dục, nên bạn tình của người bị viêm gan siêu vi B cần được xét nghiệm và tiêm ngừa viêm gan siêu vi B  

• 3 liều vaccine đủ bảo vệ 98-100% theo WHO 

• Nên là, nếu đã tiêm đủ vẫn quan hệ được bình thường  

7. “Một khi uống thuốc  điều trị viêm gan siêu vi B phải uống suốt đời” 

• Các hướng dẫn  điều trị khắp thế giới đều nói rằng đa số người bắt đầu  điều trị viêm gan siêu vi B sẽ cần  điều trị lâu dài, thường suốt đời 

• Nhưng “ đa số” không phải tất cả. Một số bệnh nhân không xơ gan có thể cân nhắc ngừng  điều trị khi đạt các tiêu chuẩn và khả năng theo dõi sát.  

Thông điệp:  điều trị viêm gan siêu vi B thường dài hạn, nhưng thời gian  điều trị không giống nhau ở mọi bệnh nhân 

8. “Nhiễm viêm gan siêu vi B nghĩa là cơ thể rất yếu và phải sống kiêng khem”  

WHO thậm chí khuyên người viêm gan siêu vi B duy trì chế độ ăn lành mạnh, đủ chất, không khuyên kiêng thịt, trứng, bệnh nhân tập thể dục hoạt động bình thường.  

Qua những chia sẻ trên, có thể thấy viêm gan siêu vi B không phải là một căn bệnh để chúng ta chủ quan, nhưng cũng không phải là một chẩn đoán đồng nghĩa với xơ gan hay ung thư gan. 

Điều quan trọng là mỗi người cần hiểu đúng về bệnh, không đánh giá tình trạng gan chỉ dựa vào việc có hay không có triệu chứng, một chỉ số men gan hay một lần siêu âm. Việc đánh giá và theo dõi viêm gan siêu vi B cần được thực hiện một cách toàn diện và định kỳ, tùy theo tình trạng của từng người bệnh. 

Nếu bạn đang mắc viêm gan siêu vi B, đừng tự ý ngừng thuốc, cũng đừng chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá nguy cơ, xác định nhu cầu điều trị và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp. 

Và nếu bạn chưa từng kiểm tra tình trạng viêm gan siêu vi B, đặc biệt khi có người thân mắc bệnh, hãy chủ động xét nghiệm và tiêm vaccine nếu chưa có miễn dịch. 

Hiểu đúng để không chủ quan. Theo dõi đúng để phát hiện sớm. Và điều trị đúng để giảm nguy cơ biến chứng. 

Nếu bạn quan tâm đến sức khỏe Tiêu hóa - Gan mật, hãy cùng theo dõi thêm những chia sẻ từ ThS.BS.CKII Đinh Thị Ngọc Minh - Chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật để có thêm những thông tin y khoa hữu ích, dễ hiểu và được cập nhật từ thực hành chuyên môn. 

Đừng bỏ lỡ những chia sẻ tiếp theo cùng bác sĩ Đinh Thị Ngọc Minh!