RỐI LOẠN TIÊU HÓA Ở TRẺ EM KHI NÀO LÀ DẤU HIỆU TẠM THỜI VÀ KHI NÀO LÀ BỆNH LÝ CẦN THĂM KHÁM?

Trong các dịp lễ, Tết kéo dài, trẻ thường có sự thay đổi đột ngột về nhịp sinh hoạt và chế độ ăn uống. Với hệ tiêu hóa còn đang hoàn thiện, trẻ khó thích nghi trong thời gian ngắn, từ đó dễ xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, khó tiêu, táo bón hoặc tiêu chảy trong và sau kỳ nghỉ. 

Chính vì vậy, nhiều phụ huynh không khỏi băn khoăn:
Liệu những biểu hiện trên chỉ là rối loạn tiêu hóa tạm thời do ăn uống – sinh hoạt ngày lễ, hay là dấu hiệu của bệnh lý tiêu hóa cần được thăm khám sớm? 

Trong bài viết hôm nay, ThS. BS. Sử Thị Như Ngọc – Chuyên khoa Nhi, Hệ thống Phòng khám CarePlus sẽ giúp phụ huynh nhận biết đúng tình trạng của trẻ, từ đó có hướng chăm sóc phù hợp trong các kỳ nghỉ lễ dài. 

I. NHỮNG VẤN ĐỀ TIÊU HÓA THƯỜNG GẶP Ở TRẺ 

1. Đầy bụng khó tiêu sau ăn:  

Đây là tình trạng phổ biến nhất trong những ngày nghỉ lễ, đặc biệt sau các bữa ăn nhiều đạm, chất béo hoặc ăn uống không đúng giờ. 

Nguyên nhân thường do hệ tiêu hóa bị quá tải khi trẻ: 

• Ăn quá no hoặc ăn dồn nhiều bữa 

• Sử dụng thực phẩm giàu chất béo làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày 

• Ăn các món “lạ” so với chế độ ăn hằng ngày 

Hậu quả là thức ăn lưu lại lâu hơn trong dạ dày – ruột, gây đầy bụng, chậm tiêu, khó chịu vùng thượng vị, đôi khi kèm ợ hơi, buồn nôn. Trẻ có thể ăn kém hơn nhưng không kèm dấu hiệu nhiễm trùng hay bệnh lý nghiêm trọng. 

2. Đau bụng thoáng qua 

Đau bụng trong rối loạn tiêu hóa tạm thời thường có các đặc điểm: 

• Đau nhẹ đến trung bình 

• Xuất hiện từng cơn ngắn 

• Thường đau quanh vùng rốn 

• Hay liên quan đến bữa ăn 

Tình trạng này thường liên quan đến rối loạn tạm thời nhu động ruột, tăng nhạy cảm đường tiêu hóa khi trẻ ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo, đường, hoặc do thay đổi môi trường sinh hoạt. Phần lớn trẻ vẫn vui chơi, sinh hoạt gần như bình thường, cơn đau không kéo dài và không xảy ra liên tục. 

3. Tiêu chảy nhẹ, ngắn ngày 

Không phải mọi trường hợp tiêu chảy trong dịp Tết đều do nhiễm trùng. Nhiều trẻ chỉ bị tiêu chảy nhẹ do rối loạn tiêu hóa tạm thời, liên quan đến: 

• Ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt, nước trái cây gây quá tải đường 

• Ăn dồn bữa sau giai đoạn nhịn đói 

• Thay đổi thực phẩm đột ngột so với ngày thường 

Những trường hợp này thường có đặc điểm: 

• Đi phân lỏng < 3 lần/ngày 

• Không sốt, không mất nước 

• Phân không nhầy máu 

Triệu chứng thường cải thiện sau 1–2 ngày khi điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt. 

4. Táo bón 

Táo bón rất hay gặp trong và sau các kỳ nghỉ lễ, đặc biệt ở những trẻ đã có tiền sử táo bón, do nhiều yếu tố kết hợp: 

• Uống không đủ nước 

• Ăn nhiều đồ khô, ăn vặt, ít rau xanh và chất xơ 

• Ít vận động 

• Thay đổi thói quen đi tiêu (giờ giấc, môi trường) 

Táo bón kéo dài có thể gây đầy bụng, đau bụng, chán ăn, thậm chí khiến trẻ sợ đi tiêu, làm tình trạng nặng dần nếu không được điều chỉnh sớm. 

II. KHI NÀO CHỈ CẦN THEO DÕI – KHI NÀO CẦN ĐƯA TRẺ ĐI KHÁM? 

Có thể theo dõi tại nhà nếu: 

• Triệu chứng mức độ nhẹ 

• Xuất hiện trong bối cảnh ăn uống, sinh hoạt thay đổi 

• Trẻ vẫn tỉnh táo, sinh hoạt bình thường 

• Không sốt cao, không nôn nhiều 

• Không sụt cân, không dấu hiệu mất nước 

• Triệu chứng giảm dần khi ăn uống điều độ hơn, đảm bảo vệ sinh, tăng nước và chất xơ 

Cần đưa trẻ đi khám sớm nếu có: 

• Đau bụng kéo dài, đau nhiều, đau tăng dần hoặc đau về đêm 

• Nôn nhiều, uống kém 

• Tiêu chảy kéo dài, phân nhầy máu hoặc phân đen 

• Táo bón nặng kèm đau bụng, nôn 

• Trẻ mệt nhiều, biếng ăn rõ rệt 

• Sụt cân 

• Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu 

Những dấu hiệu này có thể gợi ý bệnh lý tiêu hóa thực thể, cần được thăm khám và đánh giá chuyên môn. 

LỜI KHUYÊN CHO PHỤ HUYNH 

Phụ huynh nên duy trì bữa ăn điều độ, lựa chọn thực phẩm an toàn, phù hợp với lứa tuổi, tránh ép trẻ ăn quá no. Cần đảm bảo trẻ uống đủ nước, tăng cường rau xanh và trái cây trong khẩu phần hằng ngày. 

Không nên tự ý sử dụng thuốc tiêu hóa hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định y tế. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường, hãy đưa trẻ đi khám để được tư vấn và theo dõi kịp thời.