17/11/2026 3:52:51 CH
👩🏻⚕️ Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi ThS. BS. Nguyễn Đoan Quỳnh – Trưởng Khoa Da Liễu, Hệ thống Phòng khám Quốc tế CarePlus.
Triệu chứng của viêm da cơ địa dễ bùng phát khi thời tiết thay đổi. Cơn cấp của bệnh thường gây ngứa nhiều ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ. Nếu con bạn đang gặp tình trạng này, bạn không đơn độc.
Viêm da cơ địa là bệnh lý da thường gặp nhất ở trẻ nhỏ. Bệnh chưa có thuốc chữa khỏi nhưng vẫn có các biện pháp kiểm soát giúp bệnh không bùng phát nặng và hạn chế bệnh ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và thẩm mỹ của người bệnh.
1.Viêm da cơ địa ở trẻ em là gì?
Viêm da cơ địa (hay còn gọi là bệnh chàm cơ địa) là bệnh viêm da mãn tính, có xu hướng tái đi tái lại và liên quan chặt chẽ đến cơ địa dị ứng.
Vì sao da bé dễ tổn thương? Bình thường, da có một lớp màng bảo vệ giúp giữ nước và ngăn tác nhân xấu từ môi trường. Ở trẻ bị viêm da cơ địa, “hàng rào” này bị suy yếu, khiến da khô, mất nước, dễ bị các tác nhân bên ngoài xâm nhập và kích hoạt phản ứng viêm, thể hiện trên da là những hình ảnh da khô, da có vùng đỏ, tróc vảy, đôi khi có mụn nước li ti rỉ dịch.
Một vài con số đáng chú ý:
Tại các nước đang phát triển, khoảng 10-30% trẻ mắc bệnh; ở trẻ vị thành niên là 5-10%.
Tại Việt Nam, theo một số nghiên cứu, tỷ lệ này là 26,6% ở trẻ nhũ nhi và 16% ở trẻ dưới 5 tuổi.
Bệnh khởi phát sớm: khoảng 60% trường hợp xuất hiện trong năm đầu đời, 30% trong 5 năm đầu và chỉ 10% sau 5 tuổi.
Tuy có 1 tin vui cho ba mẹ là hơn 90% trẻ sẽ ổn định sau 2 tuổi. Chỉ khoảng 5% chuyển thành viêm da cơ địa ở trẻ lớn, dù một số ít trường hợp có thể tái phát đến tuổi trưởng thành.
2. Nhận biết bệnh qua từng giai đoạn
Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào, nhưng ở trẻ sơ sinh thường gặp nhất là đầu, mặt, cổ và khuỷu tay. Tùy từng giai đoạn, biểu hiện của bệnh sẽ khác nhau.
Ở giai đoạn cấp tính, trên nền da đỏ xuất hiện những mụn nước nhỏ, dễ vỡ, rỉ dịch rồi đóng thành vảy tiết. Các tổn thương này thường thấy ở trán, má và cằm của bé; nếu nặng hơn, bệnh có thể lan xuống thân mình và tay chân.
Sang giai đoạn bán cấp, triệu chứng đã dịu bớt. Trên nền da đỏ, các dát sần tập trung thành từng mảng hoặc nằm rải rác, bớt rỉ dịch hơn, da dày hơn và kèm theo ngứa.
Đến giai đoạn mãn tính, da bé trở nên dày và khô, nứt nẻ gây đau, nhất là ở các nếp gấp như cổ tay, cổ chân, lòng bàn tay và bàn chân. Sau những đợt viêm, vùng da này có thể sậm màu hoặc nhạt màu hơn so với da xung quanh.
Lưu ý: Trẻ viêm da cơ địa thường đi kèm hen suyễn, dị ứng, lo lắng và mất ngủ. Cơn ngứa dữ dội khiến bé liên tục cào gãi, làm da tổn thương thêm và dễ nhiễm trùng, tạo thành vòng luẩn quẩn.
3. Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Phần lớn trường hợp có thể chăm sóc tại nhà, nhưng bố mẹ nên đưa bé đến bệnh viện ngay khi:
Bệnh nặng, cần dùng thuốc ức chế miễn dịch toàn thân
Nhiễm khuẩn thứ phát nặng, cần kháng sinh đường tĩnh mạch
Nhiễm herpes lan rộng
Ngoài ra, nếu bé có biểu hiện nghi ngờ mà bố mẹ chưa chắc chắn cách chăm sóc, hãy đưa con đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác và có hướng điều trị phù hợp.
4. Nguyên nhân gây bệnh
Nguyên nhân khá phức tạp, trong đó gen và rối loạn miễn dịch là hai yếu tố then chốt.
Theo nghiên cứu thì sự thay đổi về gen làm hàng rào bảo vệ da kém hiệu quả, tạo điều kiện cho dị nguyên và vi khuẩn dễ dàng xâm nhập. Về miễn dịch, bệnh thường liên quan đến phản ứng bất thường qua trung gian IgE (type I) và qua trung gian tế bào (type IV).
Các yếu tố làm bệnh khởi phát hoặc nặng thêm:
Thời tiết: Không khí hanh khô khiến da khô hơn, bệnh thường nặng vào mùa đông và đỡ hơn vào mùa hè.
Dị nguyên: Phấn hoa, bụi nhà, lông thú; một số thực phẩm như thịt bò, trứng, đậu phộng, tôm, cua.
Chăm sóc da chưa phù hợp: Dùng xà phòng, chất tẩy rửa không thích hợp hoặc vệ sinh kém.
5. Biến chứng cần lưu ý
Viêm da cơ địa không đe dọa tính mạng, nhưng nếu không điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể gây ra:
Ảnh hưởng sinh hoạt: Bé quấy khóc, ngủ không ngon, bỏ ăn hoặc kén ăn, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển.
Bội nhiễm: Vùng da viêm dễ nhiễm vi khuẩn, virus, nấm khiến bệnh nặng hơn.
Tái phát nhiều lần, có thể để lại sẹo và tổn thương da.
Ảnh hưởng tâm lý: Trẻ lớn có thể tự ti, ngại giao tiếp vì bị trêu chọc hoặc nghĩ mình khác bạn bè.
Nguy cơ dị ứng khác: Hơn một nửa số trẻ bị viêm da cơ địa có thể phát triển hen suyễn và sốt cỏ khô (viêm mũi dị ứng) khi đến 13 tuổi.
6. Điều trị viêm da cơ địa ở trẻ
Mục tiêu điều trị là giảm ngứa, giảm viêm, giữ ẩm cho da và phòng ngừa nhiễm trùng. Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định phù hợp với từng bé.
1. Chăm sóc tại nhà
Bố mẹ cần tuân thủ phác đồ của bác sĩ và tái khám đúng lịch. Bên cạnh đó, có thể tham khảo cách tắm cho bé bằng các loại lá lành tính như lá trầu không, chè xanh, lá khế. Những loại lá này dễ tìm, giá rẻ và có tác dụng giảm ngứa, kháng viêm hỗ trợ.
Lưu ý: Chọn lá trồng tự nhiên, không nhiễm thuốc trừ sâu, rửa thật sạch và kiên trì sử dụng. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, cần kết hợp với thuốc và kem do bác sĩ kê đơn.
2. Dùng thuốc theo chỉ định
Thuốc được lựa chọn dựa trên giai đoạn, mức độ bệnh, vùng da tổn thương và độ tuổi của bé, gồm hai giai đoạn:
Điều trị tấn công
Dùng corticosteroid bôi tại chỗ với hoạt tính phù hợp, liều vừa đủ, dùng ngắn hạn và giảm liều từ từ để tránh tái phát.
Trường hợp bệnh nhẹ có thể không cần chỉ định.
Điều trị duy trì (chỉ áp dụng cho bệnh nặng, tái phát thường xuyên)
Dùng Tacrolimus hoặc Pimecrolimus bôi tại chỗ khi có dấu hiệu tái phát.
Dùng corticosteroid bôi ngắt quãng.
Tác dụng không mong muốn của corticosteroid cần lưu ý:
Teo da
Hội chứng para-Cushing
Nguy cơ tăng cao khi bôi vào vùng da bị bít kín, chẳng hạn ở trẻ được quấn tã kỹ
Khi có biến chứng nhiễm trùng thứ phát (da vẫn đỏ dù đã chăm sóc và tuân thủ điều trị): nhiễm khuẩn cần dùng kháng sinh uống và/hoặc bôi; nhiễm virus cần dùng thuốc kháng virus uống và/hoặc bôi.
3. Dưỡng ẩm: điều trị nền thiết yếu của bệnh
Dưỡng ẩm là điều trị căn bản trong mọi giai đoạn của bệnh. Các nghiên cứu cho thấy chất dưỡng ẩm giúp tăng hiệu quả của corticosteroid bôi, giảm nhu cầu dùng thuốc ở thể nhẹ và trung bình, hạn chế tác dụng phụ, kéo dài thời gian ổn định và phòng ngừa các đợt bùng phát.
Tiêu chí một chất dưỡng ẩm tốt:
Có nghiên cứu công bố với bằng chứng rõ ràng, đặc biệt ở trẻ em
An toàn khi dùng lâu dài, không hương liệu, không paraben, không gây kích ứng
Giữ độ ẩm lý tưởng, độ pH tương tự da tự nhiên
Có hoạt tính chống viêm, giảm ngứa
Cách dùng đúng:
Thoa ít nhất 2-3 lần/ngày, tăng thêm khi da khô.
Thoa sau khi tắm hoặc rửa tay để khóa ẩm.
Tránh vùng niêm mạc mắt, mũi, miệng.
Trong đợt cấp có dùng corticosteroid: thoa dưỡng ẩm trước, sau đó mới thoa corticosteroid.
Lời nhắn gửi bố mẹ
Viêm da cơ địa là hành trình cần sự kiên nhẫn, nhưng với việc dưỡng ẩm đều đặn, tránh tác nhân kích thích và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, đa số các bé sẽ kiểm soát tốt bệnh và có làn da khỏe mạnh theo thời gian.